Op koers zonder melkquotum

Op koers zonder melkquotum

De datum 1 april 2015 staat al jaren rood omcirkeld op menig melkveebedrijf. Op die dag wordt het melkquotum afgeschaft, zo besliste de Europese Unie in 2008, en mogen de boeren net zoveel melk produceren als ze willen.

Meer dan dertig jaar werd de productie kunstmatig gestuurd en moest het melkquotum boterbergen en melkplassen indammen. Werd de vastgestelde hoeveelheid melk per jaar overschreden, dan was er superheffing verschuldigd. De maatregel werkte, de markt herstelde. Nu de lang verwachte datum in zicht komt en de productiebeperkingen wegvallen, staat de zuivelsector oog in oog met een liberalisering van de melkmarkt.

melkquotum

Achtergrond

Het systeem van de melkquota kwam ter discussie te staan door de stijgende vraag naar melkproducten.

Na de wereldwijde economische groei in 2007 en 2008, die met name in opkomende economieën in Azië de vraag naar zuivel deed toenemen, kon het aanbod de vraag niet bijhouden en steeg de melkprijs.

De algehele economische recessie aan het einde van 2008 liet de vraag naar melk enorm dalen, wat in combinatie met de reeds toegenomen melkproductie een dramatische daling van de melkprijs veroorzaakte in 2009. Binnen een jaar halveerde de prijs tot zo’n 20 cent per kg en dreigden veel melkveehouders failliet te gaan. Zo ontstond de roep tot ingrijpende maatregelen in de zuivelsector.

melkquotum

In reactie op de protesten van de boeren werd op Europees niveau gestreefd naar stabilisatie van de melkprijs en er kwamen maatregelen om export en opslag te subsidiëren. Als gevolg hiervan liet de melkprijs eind 2009 een lichte stijging zien. Begin 2010 lag de prijs rond de 28 cent, in 2011 steeg de prijs naar 35 cent en begin 2014 was de prijs verder gestegen tot maar liefst 40 cent per kg (garantieprijs maart 2015: 34 cent).

Behalve het ongenoegen van de eigen boeren noodzaakte ook de internationale druk de Europese Unie marktverstorende instrumenten als uitvoerrestituties en invoerbescherming af te bouwen. Productiebeperking is eenvoudigweg niet meer van deze tijd en exportsubsidies benadelen de melkproductie in andere landen.

Beperken van de melkproductie zou zelfs kunnen leiden tot verlies aan marktaandeel op de wereldmarkt, aan hoogproductieve landen als de Verenigde Staten, Nieuw Zeeland en Wit-Rusland. Daarnaast was het beperken van de torenhoge subsidiekosten ooit de reden om de quota te introduceren. Door de stijging van de internationale melkprijzen, hoefde de Europese Unie minder exportsubsidie te betalen en werden de quota minder van belang.

Melkquotum 1 april 2015

Zachte landing

Omdat een rigoureus einde aan het systeem gepaard zou kunnen gaan met een scherpe daling van de melkprijzen, besloot toenmalig eurocommissaris Fischer-Boel tot een zogenoemde ‘zachte landing’.

Om de overgang te versoepelen en om aan de grotere vraag naar melkproducten te voldoen, mocht er vanaf 1 april 2008 twee procent meer gemolken worden. Vervolgens werd vanaf april 2009 het melkquotum telkens met één procent per jaar verhoogd. In het quotumjaar 2013/2014 vond de laatste procent verruiming plaats. Het totale Nederlandse melkquotum voor leveringen aan fabrieken bedroeg daarmee zo’n 12 miljard kg.

Brussel hield een vinger aan de pols en concludeerde in een rapport uit december 2012 dat de ‘zachte landing’ geslaagd was: de jaarlijkse stijging van het melkquotum leek geen grote schommelingen teweeg te brengen in de melkprijzen.

Of de boeren het eens waren met de officiële conclusie was afhankelijk van de geografische locatie. Zuid Europa eiste compensatie en kreeg die in de vorm van het zogenaamde “melkpakket”, terwijl Noordwest Europa het met een minder genereuze overgangsregeling moest doen. De export steeg in die jaren, maar steeg bij concurrerende landen nog harder, waardoor het marktaandeel van de Europese Unie afnam. De winstmarges stegen sinds het quotum daalde: weliswaar namen de kosten voor diervoeders toe met 6 procent, maar tegelijkertijd daalden de energieprijzen met 10 procent.

Grafiek benutting melkquotum

Superheffing

Voor 2013/2014 zijn nog aan acht EU-lidstaten boetes opgelegd, van in totaal 409 miljoen euro. Nederland bereikte een ongekend hoge overschrijding van het melkquotum met 4 procent, het hoogste in Europa.

Anticiperend op de periode na de afschaffing en op basis van het goede prijsniveau, zijn er al stallen bijgebouwd. Voor de 475 miljoen kg te veel geproduceerde melk, moet een superheffing van ruim 132 miljoen euro afgerekend worden. In het jaar 2012/2013 werd er nog 43,7 miljoen kg minder gemolken dan het quotum toeliet. In eerdere jaren werd het quotum ook regelmatig overschreden, maar in mindere mate.

In de landen die fors onder hun quotum bleven (met name Oost Europese landen) waren de melkproductierechten al gauw nagenoeg niets meer waard. In Nederland betaalde een boer anno 2014 nog altijd zo’n 12 euro per kg vet, ongeveer de helft minder dan in 2008.

Dit is het eerste blog in een serie over de gevolgen van het afschaffen van de melkquota.

Wilt u nu alvast meer informatie? Neem contact met ons op!

Contact

Referenties

ABN AMRO (2011). Vrije zuivelmarkt, bedreiging of kans? Strategie op weg naar 2020. Geraadpleegd maart 2015 via https://insights.abnamro.nl/vrije-zuivelmarkt-bedreiging-kans/

Europa Nu (2015). Afschaffing melkquota. Geraadpleegd maart 2015 via http://www.europa-nu.nl/id/vht7nbdii8qv/afschaffing_melkquota

LEI Wageningen UR (2013). Sectorrapportage Duurzame Zuivelketen. Geraadpleegd maart 2015 via http://www.duurzamezuivelketen.nl/sites/default/files/Jaarverslag%202013%20DZK.pdf

LTO Nederland (2015). Melkprijsvergelijking januari 2015. Geraadpleegd maart 2015 via http://www.milkprices.nl/Reviews/nl201501.pdf

Nederlandse Zuivel Organisatie (2015). De witte motor – De kracht en de uitdagingen van de Nederlandse zuivelsector. Geraadpleegd maart 2015 via http://www.duurzamezuivelketen.nl/sites/default/files/rapport_de_witte_motor.pdf

OECD-FAO (2014). Agricultural Outlook 2011-2020 (chapter 9 – Dairy). Geraadpleegd maart 2015 via www.agri-outlook.org en http://www.agri-outlook.org/48184340.pdf

Productschap Zuivel (2014). Zuivel in cijfers 2013. Geraadpleegd maart 2015 via https://www.prodzuivel.nl/pz/productschap/publicaties/zic/zic2013.pdf

Wageningen UR Livestock Research (2014). Handboek Melkveehouderij 2014 digitaal. Geraadpleegd maart 2015 via http://www.wageningenur.nl/nl/show/Handboek-Melkveehouderij.htm

Dit bericht is gepubliceerd in Nieuws en getagged .

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *